Inhoudsopgave van Editie 6 - 2025 - Quest

Je koopt een nieuwe camera, maakt een foto en plots zie je miljarden dingen die je eerder nooit zag. Dat is wat er ongeveer gebeurde toen afgelopen maart de eerste onderzoeksgegevens van de Europese ruimtetelescoop Euclid werden gepubliceerd. Op de foto’s staan zeker 26 miljoen sterrenstelsels die voor het overgrote deel nooit eerder zijn vastgelegd. Hoewel ze lijken op een simpele wolk, een heldere draaikolk of een kunstzinnige swirl, bestaat elk stelsel uit miljarden sterren (met vermoedelijk nog veel meer planeten). En dat is nog maar het begin: in de komende zes jaar brengt de kijker als het goed is een derde van heel de hemel in 3D-kaart.…

Scan de QR-code! WORD ABONNEE Ga snel naar shop.quest.nl/quest-junior-cadeauof bel 088 024 54 44 (ma t/m vrij 9:00 – 17:00) Deze aanbieding is geldig in Nederland en België tot 31 december 2025 of zolang de voorraad strekt. De aanbieding geldt tot wederopzegging. Na de actietermijn geldt een opzegging van 3 maanden. De verzendkosten van het cadeau bedragen €3,99. Zie ook: hearst.nl/leveringsvoorwaarden.…

Het Universiteitsmuseum Groningen is dicht als we aankomen. Achter de glazen deuren van de hoofdingang heerst duisternis. Gelukkig wacht collectiebeheerder Nouschka van der Meij bij de zijingang. Ze leidt ons, kruip door, sluip door, via de lege gangen naar de anatomiezaal. Daar staat het object waar we vandaag voor komen in vol ornaat. Al is ‘vol ornaat’ in het geval van deze Spierman van Auzoux eerder ‘extreem in zijn blootje’. Hij lijkt in ieder geval zeer verheugd om ons te zien. Sinterklaassurprise plus Op zichzelf is het levensgrote anatomiemodel dat met glazen ogen naar de grond staart al indrukwekkend genoeg. Maar de Spierman van de Franse arts Louis Auzoux (1797-1880) is nog imposanter als je beseft dat hij volledig van papier-maché is. Wie ooit een Sinterklaassurprise maakte, kent de kleverige…

Stel, je bent een bacterie en je bent dol op huidschilfers. Is er dan een mooier paradijs te bedenken om je op te installeren dan een fluffy toiletkleedje? In dat bos van zachte draden ben je veilig voor kou, tocht en stofzuigers. En meermaals per dag regent het ladingen voedsel uit voeten en andere menselijke lichaamsdelen. En dat niet alleen. Microbioloog Charles Gerba (University of Arizona, VS) liet zien dat elke keer als je de wc doortrekt, het ‘nies-effect’ optreedt. Er stijgt dan een wolk op van piepkleine druppeltjes wc-inhoud, inclusief bacteriën, urine en uitwerpselen, die vooral in de buurt van de pot weer neerdaalt. Matje maar wegdoen? Het kleedje is dus een broeinest van bacteriën. Maar veel ziekmakende soorten op je voeten of huid kunnen weinig kwaad. Zolang…

‘Ga nooit te snel een patiënt doodverklaren’, vertelde een van mijn opleiders in het begin van mijn coschappen. Waarna hij een horrorverhaal vertelde over een doodverklaarde die onderweg naar het mortuarium plots rechtop ging zitten. Of dit echt gebeurd is, heb ik nooit geweten (zie het kader ‘Ontsnappen kan nog’). Maar sindsdien liep ik toch langzamer naar de afdeling als ik voor een schouwing was gebeld. Hoewel er weinig grenzen zo hard lijken als de overgang van levend naar dood, blijkt zelfs dit een grijs gebied. In dit schemergebied bevinden zich ook de bijna-doodervaringen. Wat gebeurt er als je op het randje balanceert? Van alle tijden ‘Ik hing aan het plafond en keek op mijn eigen reanimatie neer.’ ‘In een donkere tunnel gloorde licht aan het einde.’ ‘Er was muziek…

Par tussen de panelen Lekker in de buitenlucht een balletje vanaf de tee in de hole meppen. Leuk, maar golfbanen kunnen behoorlijk milieubelastend zijn: om greens groen te houden is veel water en chemische behandeling vereist. En ze nemen veel ruimte in beslag, in Nederland in totaal zo’n 10.000 hectare. Dat is iets meer dan de gehele gemeente Utrecht. Onderzoekers aan het Institute of Climate and Energy Systems in het Duitse Jülich berekenden wat het aan energie zou opleveren als alle golfers een nieuwe hobby zouden zoeken. Als in de tien landen met de meeste golfbanen de greens vol gezet worden met zonnepanelen, levert dat eencapaciteit van 842 Gigawatt op. Ter vergelijking: het totale vermogen van zonnepanelen in Nederland is nu zo’n 24 Gigawatt. De onderzoekers willen met hun berekening…

Seks is natuurlijk best leuk, maar voor vrouwen heeft de vorm van het voortplantingsorgaan een belangrijk nadeel: de vagina vormt een potentiële entree voor ziekmakers. Via de opening zouden bacteriën en virussen naar binnen kunnen glippen. Daar moet wat tegen gedaan worden, vertelt arts Emer Hageraats van Maastricht University, die lesgeeft in gynaecologie. ‘Zo’n opening is best kwetsbaar. Om infecties te voorkomen, bestaat in de vagina een veel zuurder milieu.’ En in die zure omgeving maken indringers minder kans. Dubbele beveiliging Het klimaat in de vagina is dus niet gastvrij voor ziektemakers. Maar de beveiliging kent een nog simpelere methode: klapdeurtjes. Inderdaad, de schaamlippen. Zij dekken de vaginaholte af. ‘Het zijn aan beide kanten twee plooien, met binnenin wat bindweefsel en vetweefsel. Die werken beschermend voor de vagina.’ Waarom dat…

Ontvang een halfjaar Quest en krijg een halfjaarabonnement op Quest Puzzelmix cadeau. Met 89 gevarieerde puzzels houdt Quest Puzzelmix je hersenen scherp, precies zoals je van Quest gewend bent! Ga naar shop.quest.nl/magazine-cadeau of bel gratis (maandag tot en met vrijdag van 9.00 tot 17.00) +31 88 024 54 44 (Nederland) of +32 0 784 801 83 (België) Deze aanbieding is geldig in Nederland en België tot 31 december 2025. Het abonnement op Quest geldt tot wederopzegging en het abonnement op Quest Puzzelmix stopt na 3 maanden automatisch. Prijswijzigingen, druk-en zetfouten voorbehouden. Zie ook: hearst.nl/leveringsvoorwaarden. Of scan gemakkelijk deze QR-code met je telefoon!…

BAKKEN MAAR! Leuk, al die wetenschappelijke kennis, maar hoe werkt dat in de praktijk? Met de opgedane kennis ontwikkelen we een nieuwe craving. Samen met topkok Ron Blaauw voegen we de Kroquest aan het snackassortiment toe. In drie onweerstaanbare varianten. Bewezen onweerstaanbaar • Vette bek: vet is calorierijk (9 kcal per gram!) en dus niet te weerstaan.• Zoete dip: de snelle energie uit suikers willen we ook per se hebben.• Zout: vroeger schaars, nu een rijkelijk beschikbare smaakmaker.• Knapperig én zacht: een gevarieerde eetervaring.• Krokant: het goudgele frituurlaagje (een maillardreactie) maakt allerlei aangename aroma’s vrij.• Kleurrijk sausje: rood wekt positieve associaties op, want lijkt op vers fruit.• Versneden groenten: zo oogt het nog gezond.• Om op te eten: de reclamelook prikkelt je verlangen.• In te vriezen: ‘Wil iets een verkoophit…

Misselijkheid, buikpijn, concentratieverlies, hoofdpijn, duizeligheid, depressie, dementie: op internet wordt fluoride aangewezen als aanstichter van veel ellende. ‘Gebruik geen tandpasta met fluoride’, zo luidt de onheilspellende tip. Is dat terecht? ‘Er is veel onderzoek naar fluoride gedaan’, zegt Marie-Charlotte Huysmans, hoogleraar cariologie en endodontologie aan het Radboudumc. ‘Maar nooit is gebleken dat de lage dosis in tandpasta slecht is voor je gezondheid.’ Wat is er aan de hand? Eet geen tube leeg Het gaat, zoals altijd met stoffen die we wel of niet gevaarlijk vinden, om de dosis. ‘Als je te veel fluoride binnenkrijgt, kan het gevaarlijk zijn’, zegt Huysmans. Er zijn mensen ziek geworden van fluoridetandpasta. Dan moet je denken aan kinderen die hele tubes tandpasta leegsmikkelen. Op dezelfde manier is een potje vitamine-pillen ook giftig, of een pot…

Van vliegschaamte tot de trein als groen alternatief: we praten veel over duurzaam reizen, maar in de praktijk pakken mensen jaarlijks juist steeds vaker het vliegtuig. Geef ze eens ongelijk: wat is er nou fijner dan de wereld verkennen tegen een gunstige prijs? Tegelijkertijd hebben we met elektrische auto’s en groene stroom duurzame alternatieven gevonden voor het dagelijks leven, terwijl een vliegtuig nog gemakkelijk tienduizenden liters aan fossiele brandstoffen verbrandt. De meeste vliegreizen zijn strikt genomen helemaal niet nodig. Moeten we onze verste reizen dan niet heroverwegen, in elk geval tot er groene alternatieven zijn? Wat leveren we in? Natuurlijk is het niet fijn om ergens afstand van te doen, zeker niet van zoiets geweldigs als reizen naar verre, onbekende bestemmingen. Maar hoeveel zouden we werkelijk inleveren als we de…

Van Oudgriekse centaurs en sfinxen tot de terzielers (paarden met vleermuisvleugels) uit Harry Potter: mythische wezens fascineren ons al sinds mensenheugenis. ‘Dat heeft verschillende redenen’, vertelt religiewetenschapper Arjan Sterken van de Radboud Universiteit. Hij is gespecialiseerd in folklore en mythologie. ‘Maar als ik het in één zin moet samenvatten: ze geven allemaal betekenis aan de wereld en maken die heel materieel.’ Vaak spelen angsten daarbij de boventoon, zegt Sterken. ‘Neem het moderne folkloristische geloof in buitenaards leven. De angst dat extraterrestrials de aarde veroveren is vergelijkbaar met menselijk kolonialisme.’ Maar de schepsels kunnen ook een andere betekenis dragen, zoals die van hoop: ‘Mensen die claimen in contact te komen met aliens, zeggen dat de wezens ons willen helpen met technologische en spirituele ontwikkeling. En dat ze waarschuwen om beter met…

Hoe noemden we dat vroeger ook alweer? O ja, lekkere trek. Tegenwoordig heet die onstilbare drang naar ongezond eten food craving. Hetzelfde gevoel, nieuwe naam: ouwe chips in nieuwe zakken, zeg maar. Craving is trouwens ook een zelfstandig naamwoord: ‘een craving’ is die vet lekkere snack waar je zo naar cravet. Mijn collega Pepijn schreef er een razend interessant artikel over. Want waar komt die drang naar een craving vandaan? Gebruiken producenten slimme trucjes om ons aan het schransen te krijgen? En bestaat er zoiets als een onweerstaanbare samenstelling van een snack? Om dat laatste te achterhalen, riepen we de hulp in van niet de eerste de beste. Met ingrediënten en criteria die Quest op wetenschappelijke basis selecteerde, bedacht sterrenchef Ron Blaauw een snack die zo onweerstaanbaar moest zijn dat…

‘Wil het nageslacht ten volle beseffen wat wij als volk in deze jaren hebben doorstaan en zijn te boven gekomen, dan hebben wij juist de eenvoudige stukken nodig: een dagboek, brieven van een arbeider uit Duitsland, […] toespraken van een predikant’. Wie op 28 maart 1944 luisterde naar Radio Oranje, hoorde Gerrit Bolkestein, toenmalig minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, deze oproep doen. Archief vormt geheugen Bolkesteins woorden illustreren een maatschappelijk besef dat er nog steeds is: herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog mogen we niet vergeten. Die moeten we ‘in leven houden’, zoals dat heet. Dat we dit collectief zo belangrijk vinden, kan komen doordat juist dit soort herinneringen van belang zijn voor de vorming van een sociaal geheugen. Dat is een mooie term voor wat je volgens onderzoekers kunt…

Welk erfgoed mag absoluut niet verloren gaan? Over de hele wereld (en daarbuiten) heeft de mens schitterende sporen achtergelaten, maar lang niet allemaal in een schitterende staat. Het World Monuments Fund zet zich wereldwijd in voor het behoud en herstel van monumenten. De organisatie draagt jaarlijks 25 monumenten aan die gevaar lopen, in de hoop dat aandacht leidt tot beterschap. Geniet er nog even van, al komt redding hopelijk tijdig. Spitsuur langs de rotswand Deze boeddhistische grottempel in China hoeft niet te vrezen voor vergetelheid. Het tegendeel is hier het probleem: de Maijishantempel wordt steeds populairder. Op smalle galerijen schuifelen drommen toeristen langs kwetsbare uitgehakte rotsfiguren en richten schade aan. De toeristenstroom indammen zou helpen, maar wat is de waarde van een monument dat je niet kunt bezoeken? De grote…

Met een zwaai zet je de hete pan in de gootsteen. Per ongeluk tik je even tegen de kraan. Daar valt een druppel uit. Poing! Als een rond kogeltje schiet de druppel weg over de hete plaat. Huh? Waarom verdampt die niet meteen sissend? Dit fenomeen wordt in sommige recepten ingezet om de temperatuur van een roestvrijstalen pan te testen. Stuiteren de waterdruppels, dan is de pan heet genoeg om te koken zonder dat het voedsel aanbakt. En in die hitte ligt een eerste aanwijzing waarom de druppels weg lijken te stuiteren. Zwevend water Zodra een pan zo’n 200 graden Celsius of heter is, starten vallende druppels met hun waterballet. Ze stuiteren alle kanten op. Als je inzoomt op de druppel zie je hoe dat komt. Net op het moment…

De evolutie is weer lekker bezig geweest Kijken naar niets. Dat is wat ecoloog, natuurfotograaf en filmer Ruurd Jelle van der Leij veel doet als hij met een vriend in een tent of de auto wacht totdat de roerdomp zich laat zien. Soms wel vijf uur op een dag. En dat al vijftien jaar lang. Met name tijdens het broedseizoen van de kleine reiger, dat loopt van april tot en met juni. Al dat wachten heeft hij er graag voor over, want de roerdomp is zijn favoriete vogel. ‘Alleen al dat verenkleed is geweldig’, zegt hij enthousiast. ‘Ze zijn zo aangepast aan hun leefgebied, dat ze met hun kleuren en tekening helemaal opgaan in het riet waarin ze leven. De spikkeltjes op de nek komen bijvoorbeeld overeen met die op…

DOCUMENTAIRE Wonderzeeleven Verblekend koraal, intensieve visserij, verstoorde voedselketens: de gezondheid van de oceanen staat onder druk. Slecht nieuws voor de planeet, maar er is hoop. De documentaire Ocean with David Attenborough laat je de wonderlijke wereld onder de zeespiegel zien. Adembenemende beelden vertellen dat het tij nog gekeerd kan worden, mits er snel gehandeld wordt. TITEL? Ocean with David Attenborough VANAF? 8 mei in de bioscoop TENTOONSTELLING Oorlog als speeltijd Wat zou je meenemen als je moest vluchten? Hoe zou je omgaan met schaarste? Zou je gevoelig zijn voor propaganda? Tachtig jaar geleden eindigde WO II. De expositie Geen kinderspel. Spelen in de Tweede Wereldoorlog biedt een blik in het leven van kinderen tijdens de bezetting. Ook boeiend voor volwassenen. WAAR? Speelgoedmuseum Deventer WANNEER? t/m 28 september INFO? tinyurl.com/KindSpelOorlog Wat zou…

EN VERDER… BN’ers waren privé We zien wat ze eten en horen op wie ze stemmen. Anno 2025 weten fans zo’n beetje alles over hun idolen. Dat was 70 jaar terug wel anders. Hoe komt dat? Shitklus ontleed De endeldarm is de portier van je achterdeur. Hij verzamelt de hele dag poep, en bepaalt wanneer het eruit mag. Hoe gaat die shitklus in zijn werk? Moe van superhelden Ooit popelden we om de nieuwste Batman te zien. Nu zijn we de superhelden beu en trekken hun films geen volle zalen meer. Zijn de supertjes te vermoeiend geworden?…