Inhoudsopgave van Editie 4 - 2023 - Quest

Er zijn mensen die er hun hobby van maken om onder de Street- View-knop van Google Maps op zoek te gaan naar bijzondere plaatjes. Op zijn website neal.fun toont codeur Neal Argawal elke dag een andere 360 gradenfoto, geschoten door een camera-auto van Google. Als je bedenkt dat mensen niet weten wanneer die auto langskomt, zijn sommige scènes best verontrustend. En kijk nou, het cruiseschip Costa Concordia dat in 2012 kapseisde voor de kust van het Italiaanse eiland Giglio, is ook vastgelegd.…

Uit je hum? Dan lees je waarschijnlijk nauwkeuriger dan wanneer je vrolijk bent. Onderzoekers van de University of Arizona (VS) lieten zeventien proefpersonen een stukje van de tv-comedy Friends zien. Zeventien anderen keken de film Sophie’s Choice, een weinig opbeurende oorlogsfilm. Daarna werd hun stemming via een vragenlijst gemeten. Wat bleek? De deelnemers die aangaven in een slechtere stemming te zijn, merkten in teksten die ze daarna lazen sneller contextuele fouten op. In een tekst over sterrenkijken werd bijvoorbeeld ‘met het licht aan zie je meer’ door deelnemers in een slechte stemming vaker gecorrigeerd in ‘met het licht aan zie je minder’ (wat juist is bij het sterrenkijken). De onderzoekers concludeerden dat we teksten dus het beste kunnen controleren met een slecht humeur!…

Na een hersenbloeding kan zang helpen om sneller weer te kunnen praten. Onderzoekers van de University of Helsinki (Finland) bekeken een groep patiënten die vanwege hersenletsel leden aan afasie. Dat is een aandoening waardoor praten en taal begrijpen heel moeilijk wordt. Opvallend is dat veel afasiepatiënten wél nog kunnen zingen. De deelnemers aan het onderzoek kregen verschillende soorten zangtrainingen. Zo volgden ze melodische intonatietherapie, waarbij ze onder meer oefenden om van zang geleidelijk naar spraak met ritme en melodie te gaan. De patiënten hadden na zestien weken niet ineens gouden keeltjes, maar bleken wel een stuk beter te kunnen praten. Ook hun omgeving gaf aan dat hun communicatie erg vooruitgegaan was. Volgens de onderzoekers moet groepszang daarom veel vaker worden ingezet tijdens de revalidatie bij hersenletsel.…

KORT DOOR DE BOCHT ■ De gemiddelde penislengte in erectie is 13,12 centimeter. ■ Er was ook nog een verschil in leeftijd: klein geschapen mannen ouder dan dertig wilden het liefst een sportwagen. ■ De meest verkochte sportauto in 2022 in Nederland was met 421 stuks de Porsche 911, gevolgd door de BMW Z4 (212 exemplaren). Met veel motorgebrul rijdt hij langs: een man in een dikke sportwagen. ‘Die zal wel een kleine piemel hebben’, luidt het cliché dan. Psychologen van University College London (VK) onderzochten dat nu eindelijk eens echt. Eén groep mannen hoorde dat de gemiddelde penislengte achttien centimeter is, veel meer dan het echte gemiddelde. De meeste van hen dachten daardoor dat ze een kleine piemel hadden. Anderen werd juist verteld dat de gemiddelde lengte tien centimeter…

Menig koffiedrinker kent het gevoel: een goede kop brengt de darmen op gang. Maar gaan ze wel echt pruttelen van koffie? Zit er wat in? Is het niet veel simpeler? Je komt uit bed, zet koffie en intussen komen je darmen ook uit de ruststand. Zodra je je kopje onder het koffieapparaat vandaan haalt, draait de buikstreek lekker. En als het leeg is, roepen je darmen: het is tijd. Daar is geen zwart smeermiddel voor nodig. Ook na een glas water zou je naar de wc moeten. Dat vraagt om onderzoek, vonden wetenschappers van de University of Iowa (VS) in 1999. Ze rustten dertien proefpersonen uit met een manometrische sonde. Dat slangetje ging zestig centimeter diep de anus in om op verschillende punten de darmactiviteit te meten. Gedurende de dag…

Dat is te hopen van niet. Je kunt nog beter een leeuw of tijger tegenkomen dan een wolf met rabiës (zo heet het breinvirus dat hondsdolheid veroorzaakt). Een besmette wolf raakt letterlijk door het dolle heen van agressie en bijt alle vier- én tweevoeters die hij tegenkomt. ‘Gelukkig is hondsdolheid onder grote zoogdieren in heel West-Europa uitgestorven’, zegt wolvenkenner Maurice de la Haye van de Zoogdiervereniging. En wolven die in bijvoorbeeld Rusland of Syrië besmet raken met rabiës, zijn te verzwakt om ons land te bereiken. Bovendien zijn wolven slechte verspreiders van hondsdolheid: hun beten zijn te dodelijk. ‘Een serieus gevaar zijn projecten die in arme landen straathonden opvangen en exporteren naar West-Europa’, waarschuwt De la Haye.…

In elk geval sinds de vijfde eeuw na Christus, weten we dankzij de doofstomme steenhouwer Adrien Quinquin. Werkend in het Belgische dorpje Doornik stuitte hij in 1653 op de graftombe van de Frankische koning Childerik I (436-482), gevuld met zilveren munten, een zegelring, gouden bijen, een keur aan juwelen, de skeletten van geofferde paarden én een klein hoefijzer compleet met spijkers. Dit geldt nog altijd als het oudste hoefijzer ooit gevonden. De Romeinen hadden eeuwen eerder al iets anders bedacht tegen hoefslijtage. Met veters en metalen clips bevestigden ze leren hulzen om de hoeven van paarden. Later kregen deze hulzen ook zolen van ijzer. Ooit droegen paarden dus ‘laarzen’. FLITS ◼ Rond 3000 voor Christus gingen mensen paarden hoeden voor vlees en melk. ◼ De melk is zoeter en wateriger…

Aantal personenauto’s naar brandstof (2021) 343.677 LPG 526.631 elektrisch / hybride 1.127.858 diesel 7.246.989 personenauto’s op benzine Groeiend aantal In de Tweede Wereloorlog nam het aantal motorvoertuigen in Nederland nog af. Maar in de decennia daarna werden het er meer en meer. De groei werd alleen onderbroken tijdens de banken- en kredietcrisis tussen 2008 en 2010.…

De klimmer neust rond in het nest en maakt foto’s, wiegend in de wind Boomklimmer Bas de Maat zet zijn ijzers diep in de boomschors en maakt zichzelf extra goed vast met de touwen waaraan hij omhooggeklommen is. Hij hangt bij het nest van een rode wouw. Deze zeldzame roofvogel is terug van weggeweest in Nederland, maar het gaat nog niet fantastisch met de populatie. Ecoloog Stef van Rijn van het Life Eurokite-project volgt rode wouwen al jaren met gps-trackers. Uit zijn onderzoek blijkt dat de vogels vaak worden vergiftigd. ‘Dat gif wordt ingezet tegen muizen, ratten en andere ongewenste dieren. Maar de rode wouw is er ook erg gevoelig voor.’ Daarnaast sterven er relatief veel wouwen doordat ze tegen windturbines aan vliegen. En er vallen onder de vogels ook…

Hoe reconstrueer je een sabeltandkat? Grotkunst Ook prehistorische tekeningen van dieren in de grotten van Rouffignac, Lascaux en Chauvet gebruikt Remie Bakker. ‘Je ziet daar twee typen wolharige neushoorn. Mijn theorie is dat die een zomer- en een wintervacht laten zien.’ Bij de steppenwisent hielpen grotschilderingen om de plek van de haarmassa’s scherp te krijgen. ‘Die zit bij de moderne bizon op de kop tussen de hoorns, op de plek waar de mannetjes elkaar met de hoorns raken als ze vechten. Maar de steppewisenten hadden veel langere hoorns, waarmee ze elkaar niet op de kop maar in de nek geraakt moeten hebben. Dus daar hadden ze een dik haardek, laten de tekeningen zien.’ Of de 30.000 jaar oude tekeningen kloppen, weet je natuurlijk nooit. ‘Maar ze zijn gemaakt door mensen…

Lasers kunnen worden ingezet bij het wegleiden van bliksem, concluderen onderzoekers van het Institut Polytechnique de Paris (Frankrijk). Afgelopen zomer zetten ze een laser op de Säntis, een berg in Zwitserland, vlak naast een bliksemafleider. De laser schoot infraroodstraling de lucht in. Die straling slaat elektronen van luchtdeeltjes af, en zorgt op die manier voor een strook van geladen lucht met een lagere luchtdruk. Zo wordt er een baan vrijgemaakt die de bliksemschicht volgt. Handig, want om een gebied zo groot als een luchthaven te beschermen, zou een bliksemafleider honderden meters hoog moeten zijn. Een laser kan deze hoogtes makkelijker bereiken. De bliksemschicht eindigt via de laser weer bij de bliksemafleider, waardoor de laserapparatuur gespaard blijft. KORT DOOR DE BOCHT  ■ Een verticale bliksemschicht is gemiddeld zo’n vijf tot zes…

Verbleekte koralen kunnen vissen die erin leven behoorlijk in de war brengen. Door de opwarming van de zee laten de algen los, die koralen hun kleur geven. Onderzoekers van onder andere Lancaster University (VK) bekeken hoe 38 koraalvlinders, een felgekleurde soort vis, reageerden op verbleekte koralen. Deze vissen hebben heel specifieke gedragingen. Zo kan de ene koraalvlinder aan een andere vis zien of het een concurrerende soort is, en of die dus de energie waard is om te verjagen. Uit het onderzoek bleek echter dat koraalvlinders in verbleekte koralen dit vermogen zijn kwijtgeraakt. De vissen vielen negentig procent van de voorbijgangers, vaak onnodig, aan. Door de afstervende koralen verliezen de koraalvlinders dus niet alleen hun leefomgeving en voedsel, maar lijken ze ook hun gedragsregels kwijt te raken, aldus de onderzoekers.…

Een vette maaltijd kan zwaar op de maag liggen. Niet alleen figuurlijk, maar ook letterlijk. Het meeste voedsel brengt twee tot drie uur in je maag door voordat het is verwerkt. Vet brengt er net wat meer tijd door, volgens de Maag Lever Darm Stichting. Dat komt doordat je maag er langer over doet om het te verwerken. Het eten van augurken kan je spijsvertering helpen na een vette maaltijd. Maar dat heeft weinig te maken met het zuur in het voedsel. Augurken zitten vol goede vitaminen en mineralen. Ze bestaan daarnaast voor een groot deel uit water en uit vezels. En laten dat nou twee dingen zijn die je nodig hebt voor een goede spijsvertering. Zit je echt ramvol? Dan haalt zo’n augurk weinig uit. Dan kun je veel beter…

Je hoort inderdaad vaak een vertraging als alle aanwezigen hetzelfde lied zingen. Geluid heeft tijd nodig om zich te verplaatsen. Hoe verder je van een geluidsbron bent, hoe langer het duurt voordat het geluid je bereikt. Wanneer een persoon aan de ene kant van een stadion iets roept of zingt, horen de mensen om hem heen dat dus eerder dan iemand aan de andere kant van het stadion. Als het geluid die laatste überhaupt al bereikt. Om diezelfde reden klinken liederen in het stadion niet synchroon. Het tijdsverschil is overigens niet heel groot. Bij droge lucht van twintig graden Celsius verplaatst geluid zich met 323 meter per seconde. Omdat je op de tribune in een voetbalstadion toch al snel een paar honderd meter uit elkaar zit, komt gezang van de ene…

In de basis zijn ze hetzelfde: ovalen krentenbroden met een hart van amandelspijs en verrijkt met een variëteit aan nootjes, zuidvruchten en specerijen. Toch bestaan er traditioneel kleine verschillen. Kijk daarvoor naar de afwerking, adviseert bakker Wemmie Schepers, die met de Echte Bakker Herman Schepers in 2020 nog een ‘Kerststol van het jaar’-verkiezing won. ‘Qua vulling zijn beide stollen bij ons hetzelfde, maar met kerst decoreren we de bovenzijde met poedersuiker. Met pasen gebruiken we amandelschaafsel.’ Deze vaak terugkerende verschillen zijn symbolisch: poedersuiker staat voor winterse sneeuw, het pastelkleurige amandelschaafsel voor lentekleuren. ‘Verder is het zo dat elke bakker zijn eigen specifieke recepten voor paas- en kerststollen gebruikt’, vertelt Joelle Vermeij van Bakkerij Vermeij. ‘Wij zelf werken de kerststol af met een dun laagje boter, terwijl onze paasstollen voor de…

■ NATUUR Lief zijn zonder knuffelhormoon Ze zijn het boegbeeld van de monogamie onder kleine knaagdieren: prairiewoelmuizen. Vormen mannetje en vrouwtje een stel, dan gaan ze zelden nog vreemd. En geef je hen de jongen van een ander paartje, dan voeden ze die op als hun eigen kinderen. Andere muizen doen zoiets nooit. Biologen namen aan dat het ‘knuffelhormoon’ oxytocine de prairiewoelmuizen zo familiegezind maakt. Om dat te testen, kweekten biologen van onder meer de University of California at San Francisco (VS) prairiewoelmuizen die ongevoelig zijn voor het hormoon. Tot hun verbazing zagen de biologen dat ook die dieren monogaam zijn en met liefde voor ‘vreemde’ jongen zorgen. Dat komt dus niet door oxytocine. Kennelijk is de ‘eigenschap’ familiegevoel van meer factoren afhankelijk, stellen de onderzoekers. Maar welke dat zijn,…

APP De Slimste Vriend Altijd al willen weten of jij de slimste bent van je vriendengroep? De app Smart-Friends geeft jou en je vrienden elke dag een nieuwe hersenkraker. Volgens de makers biedt het competitie-element extra motivatie om jullie grijze massa’s dagelijks aan het werk te zetten met cijfer- en figurenreeksen. Los de puzzel zo snel mogelijk op, deel je score en daag je vrienden uit om het beter te doen. Aan het einde van de maand wordt de balans opgemaakt: wie is De Slimste Vriend? Titel? SmartFriends Voor? Alleen iOS GADGET Snoeischaar met extra’s Het is voorjaar, de tuin komt uit zijn winterslaap. Hoog tijd om je groene vingers aan het werk te zetten! De Kikkerland Multitool Snoeischaar is een soort Zwitsers zakmes met twaalf handige tools voor…

Tijdens een wandeling in Zwitserland zag Adelheid van der Torren ‘stammen van omgezaagde naaldbomen. Eentje zag er erg bijzonder uit: in de vermolmde kern van de stam waren puntige uitgroeisels te zien met een houtige structuur. Hoe komt dat fenomeen tot stand?’ Het is geen onbekend iets, mailt Alice van Duijn van het Naturalis Biodiversity Center in Leiden. ‘Vorig jaar kregen we een vergelijkbare waarneming binnen van een stuk boomstam van een fijnspar met scherpe punten in het binnenste, maar dat zag er minder symmetrisch uit dan dit.’ Van Duijn liet de foto’s zien aan houtanatoom Pieter Baas. Hij weet hoe het zit. Bij naaldbomen komen zijtakken niet lukraak uit de stam, maar steeds als een ronde krans op ongeveer dezelfde hoogte. De zeven punten op de foto zijn de…

Hier geen ronkende mortelwagens op de bouwplaats, maar zingende zaagmachines In de havens van Rotterdam verrijst een woongebouw van vijftig meter hoog met 109 appartementen en op de begane grond een restaurant, sportschool en kantoren. Een blikvanger is de schuin aflopende gevel, waardoor elke woning toegang heeft tot een groot groen terras met tientallen plantsoorten. Sawa heet het gebouw, verwijzend naar de getrapte rijstvelden in Azië. Maar wat echt uniek is, dat zie je nou juist amper: Sawa wordt voor het grootste deel opgetrokken uit hout. Is dit een eenmalig pronkstuk van een ambitieuze architect en een commerciële vastgoedontwikkelaar? Of is er toch wel meer aan de hand: heeft bouwen met hout misschien wel de toekomst? Betere isolatie tegen kou ‘Houtbouw is het duurzame alternatief voor bouwen met beton en…

Wat aten mensen die 4000 jaar geleden door de Negev-woestijn in het huidige Israël trokken? Onder andere struisvogeleieren, zagen archeologen van de Israëlische oudheidkundige dienst IAA bij een opgraving. Resten van acht eieren lagen rondom de vuurplaats van een kampement. Dat er ook een ei ín het vuur lag, duidt erop dat nomaden de eieren verzamelden, bereidden en opaten. Een struisvogelei is dan ook een uitermate voedzaam hapje. En in die tijd liepen die dieren in die regio gewoon in het wild rond. Botten van de vogels werden niet gevonden, dus de onderzoekers nemen aan dat de nomaden de struisvogels zelf niet aten. Misschien wel juist omdat ze zulke lekkere eieren leggen. KORT DOOR DE BOCHT ■ Een struisvogelei bevat zo’n 25 keer meer voedingsstoffen dan een kippenei. ■ De…

Trilobieten van het geslacht walliserops, die zo’n 400 miljoen jaar geleden leefden, hebben een flink drietandig uitsteeksel op hun voorhoofd. Een vork om hapjes mee onder stenen vandaan te peuren? Nee, denken onderzoekers van het Natuurhistorisch Museum in Londen. Zij bestudeerden een fossiel met vier tanden aan de vork. Een misvorming waardoor het beestje het niet lang zou hebben volgehouden als hij zich ermee moest voeden. Toch werd het volwassen. De onderzoekers vermoeden nu dat het uitsteeksel werd gebruikt om andere mannetjes te imponeren en vrouwtjes het hof te maken. Misschien was de trilobiet met zijn vier tanden wel waanzinnig populair. KORT DOOR DE BOCHT ■ Van trilobieten, die 521 tot 251 miljoen jaar geleden leefden, zijn zo’n 17.000 soorten gevonden in fossielen. ■ Ze leefden in zee en hadden…

Dat wandelen door de natuur goed is voor je gezondheid, is al erg vaak uit onderzoek naar voren gekomen. Het Finnish Institute for Health and Welfare doet nog een duit in het zakje: mensen die geregeld parken bezoeken, gebruiken minder medicatie tegen depressies, angststoornissen, slapeloosheid en astma. Zo’n 16.000 Finnen werd gevraagd naar hun pillengebruik en natuurbezoek. In tegenstelling tot uitkomsten van eerder onderzoek bleek dat vanuit je huis kijken naar groen geen invloed heeft op medicatiegebruik, net als de hoeveelheid park die er in de omgeving beschikbaar is. Wandelen door die natuur bleek wel van invloed: mensen die drie of vier keer per week door het park kuierden gebruikten 33 procent minder antidepressiva en 36 procent minder hogebloeddrukremmers. KORT DOOR DE BOCHT ■ De frequente parkbezoekers in dit onderzoek…

Eerst testen Dit gevaarte in de woestijn van New Mexico (VS) heet de Suborbital Accelerator. In de ronde ruimte van deze testopstelling zit een rotorblad, dat eenmaal op snelheid genoeg energie opwekt om een flink object uit de lanceerpijp de lucht in te schieten. En dat is nog maar het begin. Want het ultieme doel van start-up SpinLaunch ligt verder: uiteindelijk moet hun vondst kleine satellieten in een baan rond de aarde slingeren. Zonder dure lanceerraketten vol met vervuilende brandstof. Aan boord SpinLaunch werkt sinds 2014 aan het lanceersysteem, dat vier keer minder energie moet gaan kosten dan huidige systemen en tien keer goedkoper is. Via crowdfunding haalde het meer dan 180 miljoen dollar op. Eind vorig jaar vond de tiende proeflancering plaats, met aan boord een testvracht van enkele…

Vraag & Antwoord Vragen waar je al jaren mee rondloopt? Quest geeft antwoord. Mail je vraag naar redactie@quest.nl. Of stuur de vraag naar Redactie Quest, Moermanskkade 500, 1013 BC Amsterdam. Grote kloof De kloof tussen arm en rijk wordt steeds groter in Frankrijk, constateert hoofddocent rechtsgeschiedenis Frederik Dhondt. ‘Frankrijk is een land van grote contrasten. Aan de ene kant staan de multinationals, aan de andere kant staat een grote groep mensen die de eindjes moeilijk aan elkaar kan knopen.’ Maar liefst een op de zeven Fransen leeft onder de armoedegrens, blijkt uit cijfers van de Verenigde Naties. Wat de Franse samenleving splijt, is de vraag welke schouders de zwaarste lasten moeten dragen. Dhondt: ‘Ook linkse economen zien in dat er een tekort in de begroting ontstaat, maar zij zien liever…

FLITS ◼ Rotjes met meer dan 2,5 gram buskruit (explosiekracht van 1 gram TNT) zijn illegaal in Nederland. ◼ Een handgranaat levert een explosie van 250 gram TNT, een kofferbom van terroristen al gauw 10 kilo TNT. ◼ De atoombom die in 1945 boven Hiroshima ontplofte: 15.000 kilo TNT. ◼ Tsar Bomba, de zwaarste waterstofbom ooit getest, had een explosieve energie van 50 miljard kilo TNT. De overheidstak Dienst Domeinen Roerende Zaken heeft een magazijn waar tonnen opgepimpte rotjes, strijkers en halve mortiergranaten worden opgeslagen. Bepantserde vrachtauto’s brengen de buit uiteindelijk naar het oosten van Duitsland. Buiten het plaatsje Rothenburg staat de grootste met staal bewapende draaitrommeloven van Europa. Deze roterende cilinder van zes meter hoog en 1,5 meter dik vermaalt dagelijks vele kilo’s explosief materiaal en vermengt de boel…

De oorzaak daarvan is waarschijnlijk biologisch en heeft te maken met ons verleden. Toen mensen in de wildernis leefden, kwamen ze regelmatig in contact met wilde dieren. Een gevecht met een beest winnen stond gelijk aan overleven. Ons brein beloont ons voor zo’n overwinning door het gelukshormoon dopamine los te laten. Dat stofje geeft ons een goed gevoel. Hoewel we nu niet meer tussen de wilde dieren leven, geeft ons brein nog steeds dopamine vrij als we winnen. Je kunt dus stellen dat de ‘winnaarsmentaliteit’ in ons brein verankerd zit.…

Omdat ‘lijk’ zo bot en oneerbiedig klinkt, laat staan ‘verminkt lichaam’ of ‘afgehakt hoofd’. Dan is ‘stoffelijk overschot’ prettig neutraal: het laat de precieze toestand van het slachtoffer in het midden. Bovendien erkent de uitdrukking dat de overleden persoon ooit meer was dan het koude hoopje vlees dat resteert. ‘Stoffelijk’ verwijst namelijk niet naar iets dat stof verzamelt, maar naar een oude natuurkundig term voor ‘materie’. Al bestaat er geen officiële regel die agenten verplicht om het woord lijk te vermijden, vertelt politiewoordvoerder Rob van der Veen. ‘In samenstellingen als ‘lijkvinding’ en ‘waterlijk’ komt het woord nog gewoon voor. Het is een beetje een gevoelskwestie. Agenten mogen zelf kiezen.’ FLITS ◼ ‘Lijk’ was in de middeleeuwen juist de deftige term voor een dood lichaam. ◼ ‘Lijk’ verving toen het als…